Poesía de Bulgaria: "Vagabundos", un poema de Aleksandar Vutimski (1919 - 1943) de su libro bilingüe "El muchacho azul"

Un poema de Aleksandar Vutimski, del libro "El muchacho azul" (2020). 

Aleksandar Vutimski (Svoge, 1919 – Yugoslavia, 1943) fue un poeta y filólogo clásico por la Universidad de Sofia. Casi toda su familia se vio afectada por la tuberculosis, por lo que de pequeño se mudó a Sofía (Bulgaria). Es considerado uno de los poetas más significativos, pero menos conocidos en su país. Su poesía está dedicada a la ciudad y al amor en la que domina una visión del mundo nostálgica y melancólica. Está entre los primeros autores búlgaros en tratar la homosexualidad y la estética en su obra. No publicó ningún libro en vida, aunque algunos de sus poemas fueron publicados en revistas literarias de la época, como Zlatorog.

Скитници

Във нощните, тревожни тъмнини
вървим. - Къде ще стигнеме?… Дъждът.
Далечен плясък в стрехите звъни.
Във нощните, тревожни тъмнини
далече из града
вървим, вървим.

Какви са тия светли отражения,
прорязали на ивици студените,
безлюдни тротоари? - И какви
са тия нощни, мътни светила,
запалени в блестящите дъждовни мрежи?
По бледите ни, ледени чела
струи дъждът.
Далече във безбрежните,
тревожни тъмнини вървим.
Далече из града -
звъни безкрайно - нежно,
звъни в ушите ни,
шуми дъждът…

Вървим… Къде ще стигнеме?…
Студените, безлюдни тротоари.
…Без хляб, без покрив,
измокрени,
заслушани в шума на есенния дъжд.
И вече
- през толкова безкрайни вечери -
заскитали далече, неведнъж,
отпущаме
ръце в студено отчаяние;
и неведнъж,
в мълчание -
със челюсти железни скърцаме в нощта.
Къде ще стигнеме?…

Дъждът шуми. О, тия отражения
по тротоарите! О, тия светила!
- С измръзнали чела
и мрачни -
крачиме
във нощните, трвожни тъмнини.
Ръцете ни,
очите ни,
притеглени, потръпват към вратите и
към тъмните, притихнали стъкла
на къщите…
Сърцето ни? -
Бездънен извор на отчаян устрем. 

Vagabundos

En las inquietas tinieblas de la noche
vamos andando: ¿a dónde llegaremos?… La lluvia.
Un lejano destello por los aleros suena.
En las preocupantes e inquietas tinieblas
lejos, por la ciudad,
vamos andando, andando.

¿Qué son estos reflejos de luz,
que cortan en tiras las aceras
frías y desiertas? ¿Qué son
estas luces nocturnas y tenues,
encendidas en esas redes brillantes y lluviosas?
Por nuestras frentes heladas y pálidas
corre la lluvia.
Lejos, allá donde las inquietas
e infinitas tinieblas, vamos andando.
Lejos de la ciudad:
suena infinitamente, con ternura,
suena en nuestros oídos,
susurra la lluvia…

Vamos andando… ¿A dónde llegaremos?…
Las aceras frías y desiertas.
…Sin pan, sin techo,
mojados,
ensimismados en el susurro de la lluvia otoñal.
Y ya,
a través de la infinidad de tantas noches,
habiendo deambulado en lo lejano, no solo una vez,
dejamos caer
nuestras manos en una fría desesperación;
y no una sola vez,
en silencio:
con mandíbulas de hierro chirriamos en la noche.
¿A dónde llegaremos?…

La lluvia susurra. Oh, ¡esos reflejos
por las aceras! Oh, ¡esas luces!
Con las frentes heladas
y oscuras,
caminamos
en las inquietas tinieblas de la noche.
Nuestras manos,
nuestros ojos,
arrastrados, son sacudidos hacia las puertas y
los cristales oscuros y silenciados
de las casas…
¿Y nuestro corazón?:
Un manantial infinito de un impulso desesperado.

Traducción del búlgaro al español de Marco Vidal González

 

Del libro El muchacho azul 

Más poesía de Aleksandar Vutimski:

 

- Europa depredadora, de Aleksandar Vutimski
- El muchacho azul, libro de Aleksandar Vutimski 

- ¿Por qué? Un poema de Aleksandar Vutimski
- Poemas al muchacho azul

Poesía de Bulgaria: "Europa depredadora", poema de Aleksandar Vutimski, en búlgaro y en español

Os presentamos el poema de rabiosa actualidad "Europa depredadora", del poeta búlgaro Aleksandar Vutimski, escrito durante la Segunda Guerra Mundial. Del libro "El muchacho azul" (2020). Traducción de Marco Vidal González.

Европа – Хищница

1

Светът гърми и вече оглушахме

от новини, от речи и събития.

Светкавично връхлитат новините.

И ти към всичко вече безучастен си.

Европа губи дъх от разрушения,

за стотен път под бойни знамена.

Париж е мъртъв. Лондон в запустение

събаря се за всички времена.

Един водач грозен и фанатичен

чертае кръстен знак до двата полюса.

Решено е, че днеска не от томове

Европа се нуждае, а от щикове.

Какво, че тоя въздух тук са дишали

Рембранд и Хус, и Кант, и Достоевски?

Със щик Европа сочи убедително

на своята култура и прогреса си.

Дали ще бъде залезът на Запада,

или нов свят под гръм ще се роди…

Светът гърми и вече оглушахме,

уви, за всичко станали безчувствени.

2

Те бяха много малки, но строеха

железниците твои, градовете ти.

Дълбаеха земята ти за руда.

Със трактори, с рала и героизъм

пореха угарта ти, равнините ти,

с надеждата, че няма да ги ритнеш,

да ги отминеш като жалки псета –

работниците твои, о, Европа.

И ето, ти изплащаш греховете си.

Забравила, че има справедливост,

разглезена, изтънчена и алчна,

ти смучеше злато от континентите.

Обираше фурми и диаманти,

какао, плодове, желязо, въглища,

подхвърляйки едно мизерно су

в очите на товарния добитък –

на твоите работници, Европа.

Сега се криеш жалка и уплашена

във тъмните подземия на Лондон.

Не се прозяваш скучно зад ветрилото,

не слушаш джаз и вече не танцуваш.

Гърмежите сега са твоя музика,

пожарите – достойния ти декор.

Но пак, уви, заради тебе мрат

под грохота на бомбите разкъсани –

работниците твои, о, Европа.

3

Аз не презирам твоите народи.

И вярвам, вече ти агонизираш.

Не връз трупа на своите работници

ще свършиш свойто поприще на хищница.

Ръцете, що изграждат, ще рушат

и цялата земя ще стане друга.

 

Но мене ти уби, Европа-вещица.

Над твоите котли със кръв и злато

аз дишах алкохолни изпарения.

Танцувах, пеех, пишех стихове.

И ето ме сега по-стар от тебе,

и като тебе застрашен от гибел.

Умниците над мойте стихове

ще се усмихнат мъдро, ще отминат.

„Поет реакционен“ – ще продумат.

За лишен път не ще пропуснат случая

да поприказват за надстройки, бази.

Ще продължават да спорят за Хитлера.

Ще си живуват в своята възвишена

естетика на уличния позив.

Европа-хищница, ти имаш синове –

стада многоприказващи и тъпи.

О, нека те да бъдат тор поне

за по-добро и плодоносно бъдеще.

Гърчи се ти, умирай и проклинай.

Дано сганта ти с теб издъхне, вещице.

А аз ще си умра от свойта рана.

 

Europa depredadora

1

El mundo estallando y nosotros ensordecidos,

abrumados por las noticias, los discursos, los eventos.

Las noticias vuelan como un rayo.

Y tú ajeno ante este panorama.

Europa pierde su aliento por la destrucción,

asolada bajo banderas de guerra.

París está muerto. Londres desolado

se derriba por todos los tiempos.

Un desagradable líder fanático

traza una cruz sobre los dos polos.

Ya está decidido que desde hoy mismo

lo que Europa necesita no son libros sino bayonetas.

¿Qué más da que de este mismo aire aquí

hayan respirado Rembrandt, Kant y Dostoyevski?

Con una bayoneta Europa apunta decidida

a su propia cultura y a su progreso.

¿Será en el oeste donde acontezca la puesta de sol,

o un nuevo mundo nacerá bajo los estruendos?…

El mundo estallando y nosotros ensordecidos,

una desgracia que ante todo nos hayamos vuelto impasibles.

 

2

Ellos eran pequeños pero tu ferrocarril

y tus ciudades han construido.

Han excavado tu tierra en búsqueda de minerales.

Con tractores, palas y heroísmo

han surcado tus tierras, tus llanuras,

con la esperanza de que nunca los patearías

ni los ignorarías como a tristes y malvados hombres:

tus trabajadores, oh, Europa.

Y así ocurre, que por tus pecados estás pagando.

Habiendo olvidado que existe la justicia,

mimada, sotisficada y avariciosa,

has chupado el oro de los continentes.

Has robado dátiles y diamantes,

cacao, fruta, hierro, carbón,

los has saqueado a cambio de una miseria

frente a los ojos de las mulas de carga:

tus trabajadores, Europa.

Ahora te escondes aterrada y patética

en las oscuras mazmorras de Londres.

Ya no bostezas de aburrimiento detrás del abanico,

ni escuchas jazz y no, ya no bailas más.

Los estallidos son ahora tu música

y los incendios tu digno atrezo.

Pero otra vez, por desgracia, por ti mueren

bajo el resonante estruendo de las bombas, desgarrados:

tus trabajadores, oh, Europa.

3

Yo no detesto a tus pueblos.

Y creo que ya agonizas.

Y no será sobre la tumba de tus trabajadores

donde logres acabar con tu oficio depredador.

Estas manos, que todo construyeron, servirán para demolerlo

y toda la tierra será distinta.

Eh, Europa, mátame… mátame, bruja.

Sobre tus calderas de sangre y oro

respiraba alcohol vaporizado.

Bailaba, cantaba, escribía versos.

Y aquí estoy ahora, mírame, más viejo que tú

y al igual que tú, amenazado de muerte.

Los listillos al leer mis versos sonreirán

sabiamente. Luego los ignorarán.

Poeta reaccionario, exclamarán.

Por enésima vez no desaprovecharán la ocasión

de charlar sobre fundamentos y posiciones.

Ellos seguirán discutiendo sobre Hitler

y viviendo en su estética sublime

de panfleto de barrio.

Oh, Europa depredadora, tienes hijos:

un rebaño de imbéciles parlanchines.

Oh, Europa, deja que al menos ellos sirvan

de abono para un fructífero y deseable futuro.

Retuércete, muérete y maldice.

Eh tú, bruja… ojalá toda la gentuza se extinga junto a ti.

Ya tengo de qué morir.

 

Más sobre Vutimski:

- Aleksandar Vutimski: El poeta azul
- El muchacho azul, libro de Aleksandar Vutimski
- Un poema de Alexander Vutimski en búlgaro y en español
- ¿Por qué? Un poema de Aleksandar Vutimski
- Poemas al muchacho azul
- Poemas a un muchacho
- Синьото момче се оглежда

Poesía de Bulgaria: Reseña de "El muchacho azul", de Aleksandar Vutimski, por Eduardo Nabal

 

El autor, nacido en 1919, trata la soledad, la fantasía, el homoerotismo, el amor no correspondido y nos sumerge en los barrios más desfavorecidos y los escenarios más variopintos retratando personajes e imágenes con enorme belleza y sutil ironía.

El muchacho azul es la historia de un hombre que traza poesía persiguiendo la belleza que se le puede escapar en cualquier momento entre los dedos, sumiéndole en la melancolía y la desesperación.

Mezclando lirismo y pesimismo humanista, el joven poeta hace un recorrido hermoso y estremecedor por diferentes lugares, sitios y rincones que acaban también adquiriendo distintos significados, gracias al imparable ritmo de su verso y a la pasión que el autor deposita en su historia de amour fou.

Encontramos gran cantidad de imágenes bellas y sugerentes a partir de situaciones muchas veces difíciles y sórdidas en el que el autor se retrata a la vez que trata de dibujar con palabras la escurridiza figura de su amigo-amante, al que evoca por las callejuelas, los hoteles, desafiando a los elementos, la herencia del totalitarismo y siempre logrando imágenes de gran evocación plástica.

Por los versos de El muchacho azul hay rabia contra la Europa de los poderosos y también un canto intimista a la pasión no correspondida y a la búsqueda, casi imposible, de un amor auténtico, feliz y duradero.

Aleksandar Vutimski, genio precoz, murió de tuberculosis a los veinticuatro años de edad, pero dejó una considerable producción escrita entre la que se incluye este a la vez frágil y contundente poemario en el que transita por los rincones de la ciudad y los escondites de su corazón.

Estudiante de filología clásica en la universidad de Sofía, Vutimski tuvo una breve pero apasionante existencia marcada por la búsqueda de la belleza sin dejar de lado el costumbrismo, la lucha por la supervivencia y el retrato social.

Mezclando diferentes motivos y recomponiendo variopintos escenarios, Vutimski rompe con el tabú de la poesía homoerótica en lengua búlgara y se adelanta a su tiempo por la intrépida, a la vez luminosa y sombría, calidad de sus versos que te atrapan en un mágico sendero a la búsqueda de la autenticidad.

Con gran atención a la estética y la belleza formal, pero sin descuidar el compromiso social y los trazos realistas y de clara denuncia nos encontramos con una rara avis de la literatura universal. Gracias a la cuidada traducción de Marco Vidal podemos aproximarnos a esta preciosa rareza de la poesía sentimental, existencialista y homoerótica, un libro de distribución alternativa que, desde su aparente modestia, va a dar mucho que hablar.

 

Eduardo Nabal Aragón

 

Eduardo Nabal Aragón (Burgos, 1970). Crítico de cine, bibliotecario, documentalista. Estudió Biblioteconomía y Documentación en la Universidad de Salamanca. Colaborador habitual en El Diario de Burgos y La Izquierda Diario. Ha colaborado en las revistas Zero y ha trabajado en el Aula de Cine de la Universidad de Burgos. Ha publicado el ensayo de cine “El Marica, la bruja y el armario” (Egalés, 2007), así como un capítulo sobre new queer cinema en la recopilación de ensayos “Teoría Queer” (Egalés, 2005).

Este libro bilingüe búlgaro-español puede adquirirse en amazon aquí, así como en las siguientes librerías:

 

- Madrid: Traficantes de Sueños, Calle del Duque de Alba, 13 (La Latina).

- Madrid: Librería Berkana, Calle de Hortaleza, 62 (Chueca).

- Madrid: Librería Nakama, Calle de Pelayo, 22 (Chueca).

- Burgos: Librería Espolón, Paseo del Espolón, 30.

- Barcelona: Librería Cómplices, Carrer de Cervantes, 4.

- Granada: Librería Bakakai, Calle Tendillas de Santa Paula, 11.

- Sofía: Български книжици.

 

Descubre la poesía de Aleksandar Vutimski:

- Un poema de Alexander Vutimski en búlgaro y en español
- ¿Por qué? Un poema de Aleksandar Vutimski 
- Poemas al muchacho azul
- Poemas a un muchacho 

- 5 poemas de Aleksandar Vutimski en Vallejo & Co.

- 3 poemas de "El muchacho azul" de Aleksandar Vutimski en Vallejo & Co.

 

Poesía de Bulgaria: Reseña de "El muchacho azul" de Aleksandar Vutimski, por Luis Enrique Ibáñez

Recientemente publicamos una selección de poesía de Aleksandar Vutimski en edición bilingüe búlgaro-española (más información sobre el título en el siguiente enlace).

A continuación os presentamos la reseña del poemario que ha realizado Luis Enrique Ibáñez, en español y en búlgaro:

 

El muchacho azul

 

Esa obsesión por ordenarlo todo, como para que nos sintamos seguros, provoca con demasiada frecuencia que, en la teoría literaria, los autores queden etiquetados, encasillados, reducidos, esto es, mutilados. Así, en esos libros de texto que buscan la comodidad para la vaga memoria, para la interpretación apartada, podemos encontrar expresiones como Pedro Salinas, el poeta del amor, tirando al cajón del olvido asuntos como 'Cero'. O constantemente hablar de Luis Cernuda y asociarlo de modo casi exclusivo al deseo insatisfecho, a la amargura del amor fracasado, despreciando, por ejemplo, 'Vientres sentados'.

Sé que todo esto es una obviedad, pero he vuelto a pensar en ello después de sumergirme en la poesía de Alexander Vutimski, poeta búlgaro del pasado siglo. Y lo he podido hacer gracias, otra vez, a la generosidad y a la traducción de Marco Vidal.

Y descubrir una experiencia poética que no conocías, y comprobar que su nervio te toca, nos toca, desde la autenticidad del desgarro íntimo y, al mismo tiempo, desde la rabia inteligente de lo social, de lo colectivo, descubrir todo ello, digo, resulta algo más que alentador.

Sentirte vibrando con lo más personal, tocando versos que acarician la oscuridad del deseo, del temor, del futuro que quieres, y que te asusta porque no sabes dónde está el suelo, dónde quedaron las palabras que no se pronunciaron,

En la mudez de la noche quiero yo que me veas,

y que desciendas sobre mí, pero no sé yo

si con el roce tuyo

me esfumaré como polvo de luna...

 

Me esfumaré como polvo de luna, difícil encontrar un ensamblaje de palabras, en tan corto espacio, y con tanta carga, no sé si decir poética, tal vez sea otra cosa, como sentir la vida que te habían contado y, a la vez, asustarte, de la manera más dulce, de lo que pueda suceder, la vida.

Y luego sigue uno leyendo a este magnífico poeta, qué jodido eso de utilizar adjetivos. Y se encuentra con el grito de lo social, con el ser que es capaz de desnudarse en palabras para mostrarse en su yo y, a la vez, levantar la mirada y contemplar al nosotros, y mostrarlo, y denunciar la condición injusta de todos los olvidados.

Estamos hablando de poesía que no se puede etiquetar, de lenguaje que quiere rebelarse,

...tus trabajadores, Europa.

Ahora aterrada y patética te escondes

en las oscuras mazmorras de Londres.

Ya no bostezas de aburrimiento detrás del abanico,

no escuchas jazz y no, ya no bailas más.

Los estallidos son ahora tu música

y los incendios tu digno atrezo...

Y después, como en un rebote del que busca su sueño, se vuelve uno a encontrar con un yo que tantas veces llama,

Siéntate a mi lado ahora… Baila más conmigo…

…Aunque caiga rendido…

El tabernero mañana me dirá en voz baja:

“De nuevo está usted solo, amigo, ¿por qué?”

 

Y es un continuo volver para recuperar el lenguaje, para abrir las orejas y escuchar esas voces que, en estos tiempos que tanto hieren, son capaces de mostrarse desnudas en la inteligente muestra del que se da, desde su ser hasta la plaza, otra vez.

A veces veíamos tabernas, como de las que hablaba Botev, y nos gustaba el roce de la denuncia, de la llamada al esclavo que asume su condición (... Los que roban, elegantes, el bocado de mi boca, de la boca del pueblo... El esclavo no se levanta, estamos todos copa en mano...). Luego oímos hablar de restaurantes, para elegidos. Ahora, las tabernas están prohibidas, no los restaurantes para esos pocos,

¡Ay! ¡Este restaurante ruidoso y brillante!...¡Oh, restaurante!

¿Cómo es que esta noche he acabado aquí?…

No puedo aguantar estas risas.

No puedo aguantar esta gente.

En otro lugar he crecido y vivido...

me he acostumbrado a vivir y a luchar

por mi mundo: el de los oprimidos e injuriados...

Y, a la vez, pensar,

¿Por qué tan serenamente besas las palmas de mis manos?

 

En fin, pensar en Botev, en Zhivka Baltadzhieva, en Sabourín, en Vutimski, en humildemente intentar comunicar dos culturas que no están tan distantes como parece, ninguna lo está.

Todavía sigo pensando por qué escucho, leo, noticias de tantos países, y nunca de Bulgaria.

 

Luis Enrique Ibáñez

Publicado originalmente en Dueloliterae

Texto en búlgaro:


Специалистите по теория на литературата имат мания да определят и да дефинират авторите като им слагат определени етикети, може би с целта читателите да се чувстват по-сигурни. По този начин, авторите не само са фиксирани и сведени до определен етикет, а също така са и осакатени. В учебниците и помагала, търсещи комфорта в неясната памет, в отдалеченото тълкуване, можем да намерим определения като Педро Салинас - поетът на любовта, отказвайки се и забравяйки други теми. Или пък постоянното свързване на Луис Сернуда с неудовлетвореното желание и с горчивината на фрустрираната любов.

Знам, че всичко това е много ясно, но отново се замислих за него след като се потопих в поезията на Александър Вутимски, български поет от миналия век. Отново благодарение на превода на Марко Видал.

Да открия това поетическо преживяване, което не познавах, но също така и да се уверя, че неговата поетична сила докосва моята, нашата - автентичността на най-интимното разкъсване, но същевременно и интелигентната ярост по отношение на социалното, колективното - да откриеш всичко онова е доста вдъхновяващо.

Да усетиш как трепериш пред най-личното, като се допираш до стихове, докосващи тъмнината на желанието, на страха, на желаното от теб бъдеще… въпреки че си уплашен, защото не знаеш къде е земята, къде останаха непроизнесените думи...

В безмълвна нощ аз искам да ме видиш,

да слезеш върху мене, но не знам

от твоето докосване дали

не ще се свърша като лунен дим.

Не ще се свърша като лунен дим, трудно е да се намери подобно поетично съединение, което в толкова малко пространство, но същевременно с толкова - може би поетическа или друг вид - сила; все едно да усетиш живота, който някой друг ти е разказал и едновременно с това да се уплашиш по най-нежния начин от това, което може да се случи - животът.

на твоите работници, Европа.

Сега се криеш жалка и уплашена

във тъмните подземия на Лондон.

Не се прозяваш скучно зад ветрилото,

не слушаш джаз и вече не танцуваш.

Гърмежите сега са твоя музика,

пожарите – достойния ти декор.


А после, както при потрес на човек, търсещ мечтата си, пак ще срещне своя Аз - този, който толкова пъти се обажда.

Седни до мен сега… Танцувай с мене още…

…Дори да падна изтощен…

Кръчмарят утре ще ми каже тихо:

"Вий пак сте сам, приятелю - защо?"

Това е непрекъснато връщане за възстановяване на езика, за отваряне на ушите и слушане на тези гласове, които в тези нараняващи времена имат способността да се оголят пред будната щедрост на този, който се отдава, който жертва същността си и по площадите.

Понякога виждахме механи, както при Ботев, и ни хареса това докосване, тази критика, този призив към роба, приемащ състоянието си (що залъкът наеден грабят с благороден начин, - грабят от народът гладен… Скоро той не ще да стане: ний сме синца с чаши в ръка!). После чухме да говори за ресторанти за избраните. Сега са забранени механите, а не ресторантите за избраните:

 

Ех, тоя светъл, шумен ресторант!... Ресторант!

Как тая вечер съм попаднал тук?...

Не мога да понасям тоя смях.

Не мога да понасям тия хора.

Аз другаде израснах и живях...

и свикнах да живея и се боря

за моя свят - потиснат, обруган...

И едновременно с това да помислиш

Защо целуваш дланите ми тихо?

Да мислиш за Ботев, за Живка Балтаджиева, за Сабоурин, за Вутимски… Скромно да се опиташ да свържеш две култури, които изглежда не са толкова далечни. Всъщност никаква култура не е чак толкова далечна. Все още се чудя защо слушам и чета толкова новини за толкова държави, освен за България.

Превод от испански: Марко Видал 

 

Otras reseñas del autor:

- Muchacha blanca, de Vladimir Sabourín, por Luis Enrique Ibáñez